RSS

Category Archives: Home

Tìm kiếm sự sống trên các địa cầu trong dải Ngân hà

Sinh vật là hậu duệ cuả những ngôi sao?
Nền văn minh công nghệ tiên tiến đã giúp nhân loại khám phá ngày càng sâu trong vũ trụ bao la. Kính viễn vọng đặt trên mặt đất và phóng lên không gian, hoạt động trong nhiều miền phổ điện từ, từ bước sóng gamma, X, khả kiến, hồng ngoại đến bước sóng vô tuyến, được dùng để quan sát những thiên thể xa xôi, nhằm tìm hiểu nguồn gốc và sự tiến hóa cuả vũ trụ. Phổ của bức xạ tùy thuộc vào điều kiện lý-hóa như nhiệt độ, từ trường và bản chất của vật chất trong thiên thể. Quan sát nhiều miền phổ là để xác định những nét đặc trưng của từng thiên thể.
Trong những thập niên gần đây, sự tìm kiếm sự sống trong dải Ngân hà là một đề tài hấp dẫn của ngành thiên văn hiện đại. Trong giai đoạn cuối cùng của quá trình tiến hóa, những ngôi sao phun ra hết vật chất và còn có khả năng nổ tung. Vật chất trong những ngôi sao đang hấp hối lại được dùng để tạo ra những ngôi sao và những hành tinh thế hệ sau. Nhiều hóa chất, thành phần cơ bản của những phân tử sinh học, đã được phát hiện trong dải Ngân hà. Do đó, các nhà thiên văn mạnh dạn cho rằng sinh vật, kể cả loài người trên trái đất và nếu có trên các hành tinh khác, cũng là hậu duệ của những ngôi sao.

Trạm tự hành (rover) Curiosity vừa được phóng lên hành tinh Hỏa ngày 6 tháng 8 năm 2012 để thăm dò môi trường của hành tinh xem có khả năng làm nảy sinh và nuôi dưỡng sự sống. Sự kiện Curiosity hạ cánh an toàn trên hành tinh Hỏa đã  được các phương tiện truyền thông đại chúng toàn cầu theo dõi. Tổng thống Obama cũng đích thân gọi điện để nói chuyện với các nhà khoa học của Cơ quan Hàng không Vũ trụ  NASA và Phòng thí nghiệm JPL. Tổng thống  ca ngợi họ đã phóng thành công trạm Curiosity và còn dí dỏm yêu cầu, nếu các nhà khoa học tìm thấy người ngoài trái đất thì vui lòng thông báo ngay cho ông biết.

Read the rest of this entry »

 

Người khám phá vật lý với cái nhìn toàn thể

Đàm Thanh Sơn là người có khả năng hiếm hoi trong việc khám phá vật lý với cái nhìn toàn thể, vượt qua ranh giới chuyên ngành hẹp, theo đánh giá của Giáo sư Pauk Wiegmann, Khoa Vật lý và là Giám đốc Viện James Franck.
Trong kế hoạch đầy tham vọng nhằm chiêu mộ những nhà vật lý lý thuyết xuất chúng trên thế giới, Đại học Chicago đã phong Đàm Thanh Sơn làm Giáo sư Đại học khoa Vật lý học, kể từ ngày 01 tháng 9 năm nay. (Tại Đại học Chicago, còn có nhà toán học Ngô Bảo Châu được phong là Giáo sư Ưu tú (chính xác là Francis and Rose Yuen Distinguished Service Professor) – danh hiệu cao nhất ở khoa Toán), và được coi là một động thái nhằm thúc đẩy nghiên cứu liên ngành trong vật lý của Đại học Chicago.Chiều sâu và sự tinh tế trong nghiên cứu của giáo sư Đàm Thanh Sơn đã cho thấy mối quan hệ giữa những lĩnh vực vật lý tưởng chừng không liên quan với nhau, như vật lý hạt nhân và hố đen. Anh có mối quan tâm rộng, từ nguyên tử, vật chất ngưng tụ, tới vật lý hạt. Sinh ra ở Việt Nam, trước khi tới Đại học Chicago, giáo sư Đàm Thanh Sơn đã từng làm giáo sư ở khoa Vật lý và là nghiên cứu viên chính ở Viện Lý thuyết hạt nhân của Đại học Washington. 

Giáo sư Đại học có thể coi là vị trí học giả cao nhất ở trường Đại học Chicago. Họ được chọn từ các viện nghiên cứu bên ngoài khi đã có tiếng tăm trên toàn thế giới và có khả năng ảnh hưởng rộng rãi. Đàm Thanh Sơn là người thứ 19 giữ chức Giáo sư Đại học trong lịch sử của trường và là thành viên thứ bảy trong số những người còn đang hoạt động tại trường.

Read the rest of this entry »

 

Vũ trụ là một chỉnh thể?

Các nhà khoa học đã khảo nghiệm nhiều hiện tượng mà dường như đều hướng vào điều sau đây: vũ trụ tồn tại như một chỉnh thể. Nói cách khác, có một nguồn lực bí ẩn nào đó liên kết mọi cơ cấu vật chất trong vũ trụ thành một thể thống nhất.

Con lắc Foucault

Sau đây là kết quả kỳ lạ của một thí nghiệm do nhà vật lý Leon Foucault (người Pháp) thực hiện vào năm 1851. Ông đã cho treo một con lắc (sợi dây dài buộc một vật nặng) vào mái vòm của ngôi đền Pantheon ở Paris. Khi thả cho con lắc chuyển động thì sợi dây quét qua lại trong không khí theo một mặt phẳng dường như hoàn toàn cố định so với tất cả các thiên thể. Nói cách khác, hành trang của con lắc được quyết định bởi toàn bộ vũ trụ. Vậy thì cái gì giữ vai trò liên kết tất cả các cơ cấu vật chất thành một chỉnh thể?

Con lắc Foucault ở Panthéon, Paris

Read the rest of this entry »

 

Thuyền trưởng đơn vị

 
 

Ảnh thiên văn ấn tượng trong ngày

Upside Down, You're Turning Me

1. Sao Mộc cùng với hai vệ tinh Io và Ganymede của nó. “Vết đỏ lớn” có thể được thấy rõ trong tấm ảnh này. Vào ngày 12-13/3/2012, người yêu thiên văn sẽ có cơ hội được chiêm ngưỡng sao Mộc và sao Kim ở vị trí gần nhau nhất.

Don't Bother with the Local Group

2. Thiên hà lùn* Antlia cách Trái Đất hơn 4 triệu năm ánh sáng, được phát hiện vào năm 1997. Có thể thấy thiên hà lùn Antlia có chứa trong nó rất nhiều ngôi sao với các độ tuổi khác nhau. Người ta vẫn chưa biết liệu thiên hà Antlia có phải là láng giềng với Dải Ngân Hà của chúng ta hay không (nhóm các thiên hà bao gồm Dải Ngân Hà, thiên hà của chúng ta, được gọi là cụm Địa phương, chứa hơn 54 thiên hà)

*Thiên hà lùn: là thiên hà nhỏ, gồm vài tỉ ngôi sao

Read the rest of this entry »

 

“Cánh cửa mở rộng” – kích hoạt niềm đam mê khoa học

Tủ sách “Cánh cửa mở rộng” là dự án hợp tác giữa NXB Trẻ cùng GS Ngô Bảo Châu và nhà văn Phan Việt nhằm giới thiệu những đầu sách giá trị của trong nước và thế giới, với nội dung khơi gợi niềm đam mê khoa học… cho bạn trẻ Việt Nam.

Sách giải thoát những rào cản vô hình

Mỗi chúng ta đôi khi thường tự giam mình trong một giới hạn, rào cản vô hình. Ai là người giải thoát cho chúng ta thoát khỏi rào cản vô hình đó nếu không là những người thầy, những người bạn và những cuốn sách. Những cuốn sách hay giải thoát cho chúng ta rào cản đó và mở ra cho chúng ta một chân trời mới, thôi thúc chúng ta khám phá thế giới mới.

Giáo sư Ngô Bảo Châu và nhà văn Phan Việt đã chia sẻ thông điệp, ý nghĩa khi xây dựng tủ sách Cánh cửa mở rộng trong buổi giao lưu với độc giả của NXB Trẻ.

Cánh cửa mở rộng là tên một bộ phim Liên Xô yêu thích của GS Ngô Bảo Châu thời thơ ấu. Chia sẻ những điều riêng tư về thói quen đọc sách, giáo sư kể những lúc bực mình hay buồn bã thì đi mua sách là hành động khiến ông cảm thấy dễ chịu nhất và những ưu phiền đi qua rất nhanh.

Trong nhà giáo sư ngổn ngang sách và khi nào rảnh giáo sư có thể cầm bất cứ cuốn nào để đọc. Có những cuốn chỉ đọc được 1/3 là dừng, có cuốn chỉ đọc 10 trang là bỏ ngang, nhưng có những cuốn hấp dẫn và thú vị thì sẵn sàng bỏ những công việc đang dở dang chỉ để ngồi đọc sách.

Read the rest of this entry »

 

Đố vui cơ học

1. Một cốc nước đầy đến tận miệng, có nước đá nổi ở trên:

Khi đá tan hết thì nước có tràn ra khỏi cốc không?

2. Một con ong vo ve bay trên một cái cân. Một bạn nhanh tay úp một cái cốc lên trên con ong. Con ong tiếp tục bay tại chỗ, không chạm vào thành cốc.

Cốc nặng 1.0 g, con ong nặng 0.1 g. Hỏi cái cân sẽ chỉ 1.0 g hay 1.1 g?

Đàm Thanh Sơn 

 
 
%d bloggers like this: